حمید سمندریان در یک نگاه

نصرالله قادری

اشاره:

عشق است كه جان عاشقان زنده از اوست
نوري است كه آفتاب تابنده از اوست
هر چيز كه در غيب و شهادت يابي
موجود بود ز عشق و پاينده از اوست.
براي غريبي چون من، «عشق» مترادف است با «تئاتر»! و سمندريان ذات تئاتر است. مهرش، خشمش، غضبش، محبتش و همه آنچه در اوست، زيباست.
براي تنهايي چون من، «زيبايي» مترادف است با «تئاتر»! و سمندريان ذات تئاتر است.
تلخي بسيار چشيده، سختي بسيار ديده، غربت را با همه وجودش حس كرده است و ناملايمتيهاي بزرگ را تاب آورده است. او استاد مسلم تئاتر است. پير ماست. سالهاست كه خاموش است. وقتي گفت: «گاليله» وصيت‌نامه من است، به جان گريستم! اين اوج تنهايي يك مرد است كه درد به جان دارد. از مروت به دور است كه نگذارند «گاليله» اجرا شود و گناهش را به گردن او بيندازند. اين ناسپاسي است. از ياد نبريم كه سمندريان استاد همة ما بوده است، هست و خواهد بود. حيف است كه پير ما ساكت باشد، معلم ما بغض به گلو داشته باشد و مهربان ما از دور به نظاره صحنه بنشيند. تئاتر خانه سمندريان است و سمندريان صاحب خانه تئاتر است. سالها پيش كه هنوز هوا ابري بود، به رسم شاگردي گفت‌وگوي مفصلي با استاد را در ويژه‌نامه سوره آوردم. سالهايي كه هيچ كس حرفي از او در صحنه مطبوعات نمي‌زد. دلم مي‌خواست همراه پوسترش گفت‌وگوي مفصلي هم با او داشته باشيم. مثل هميشه در آمد كه: نصرالله جان صبر كن. صبر!
فهميدم كه چه مي‌گويد. صبر مي‌كنم و اين اندك را به رسم شاگردي كه اندكي از بزرگي‌اش را پاس داشته مي‌آورم، تا آن روزگار!
سمندريان، سمندريان است و زيباست و زيبايي دشوار است و ما دوستش داريم
امروز
فردا
هميشه.

نصرالله قادری

حميد سمندريان در سال 1310 در تهران متولد شد. شروع فعاليت تئاتريش در حين تحصيل در دوره متوسطه بود او در كلاسهاي تئاتر و هنر پيشگي استادان حسين خيرخواه ـ شباويز و نصرت كريمي شركت و تحصيل نموده است اين كلاسها زير نظر استاد عبدالحسين نوشين اداره مي‌شد. حميد سمندريان همچنين ويلون مي‌نواخت و از شاگردان ذوالفنون بود.
وي پس از اتمام دوره دبيرستان به اروپا سفر كرد و در آلمان دوره مهندسي شوفاژ سانترال را در دانشگاه صنعتي برلين گذراند اما بعد از آن به كنسرواتور عالي موسيقي و هنرهاي نمايشي هامبورگ وارد شد برخورد با تئاتر آن‌قدر برايش گسترده بود كه مجالي براي موسيقي نمي‌گذاشت و شايد براي هميشه از موسيقي خداحافظي كرد.
وي طي شش سال به صورت آكادميك تحت تعليم ادوارد ماركس كه يكي از استادان برجسته تئاتر بود اصول و مباني كارگرداني و بازيگري را آموخت و همزمان در آلمان به صورت حرفه اي مشغول به كار شد.
وي پس از پايان اين دوره به دعوت اداره هنرهاي نمايشي دراماتيك اداره كل هنرهاي زيباي كشور به ايران برگشت و به سرعت نمايشنامه دوزخ يا در بسته اثر ژان پل سارتر را در تالار نوبنياد همين اداره به روي صحنه آورد، ضمنا با همكاري دكتر مهدي فروغ به تاسيس (هنرستان آزاد هنرهاي دراماتيك ) كه وابسته به هنرهاي زيباي كل كشور بود دست زد.
بعد از آن حميد سمندريان به دعوت مهندس هوشنگ، دكتر بركشلي و با همكاري دكتر مهدي نامدار دانشكده تئاتر دانشگاه تهران را بنيان گذاشتند و كار تدريس را بدون وقفه تا به امروز در دانشگاههاي تهران و كليه دانشگاهاي تئاتري ادامه داد.
در سال 1373 به تاسيس كلاسهاي آزاد بازيگري و كارگرداني دست زد كه هنرجويان بسيار زيادي از آنجا فارغ التحصيل شدند و به عرصه حرفه‌اي هنر وارد شدند.
حميد سمندريان در سالهاي قبل از انقلاب سال 1342 گروه تئاتري منسجمي به‌نام گروه هنري پاسارگاد تشكيل داد كه افراد گروه عبارت‌اند از: پرويز پور حسيني ـ سعيد پور صميمي ـ پري صابري ـ اسماعيل محرابي ـ جمشيد مشايخي ـ پرويز كاردان ـ محمد حفاظي ـ منوچهر فريد ـ ثريا قاسمي ـ اسماعيل شنگله ـ مهدي فخيم زاده و....



آثار كارگرداني تئاتر صحنه‌اي توسط حميد سمندريان:

1- «دوزخ» اثر ژان پل سارتر سال اجرا 1341
بازيگران: جميله شيخي ـ ركن الدين خسروي ـ پرويز كاردان ـ عزت پريان

2- «اشباح» اثر هنريك ايبسن سال اجرا 1342
بازيگران: جميله شيخي ـ محمد علي كشاورز ـ عباس غفوريان ـ اسماعيل دادفر ـ عزت پريان

3- «مرده‌هاي بي‌كفن و دفن» اثر ژان پل سارتر
سالهاي اجرا 1342 و 1357
بازيگران: محمد علي كشاورز ـ منوچهر فريد ـ پرويز فني زاده ـ اسماعيل محرابي ـ پري صابري ـ جمشيد مشايخي

4- «طبيب اجباري» اثر مولير سال اجرا 1343
بازيگران: محمدعلي كشاورز ـ پرويز فني‌زاده ـ اسماعيل محرابي ـ مسعود فقيه ـ شكوه نجم‌آبادي ـ سعيد پور‌صميمي

5- «هركول و طويله اوجياس» اثر دور نمات سال اجرا 1344
بازيگران: پرويز صياد ـ محمد گودرزي ـ محمد حفاظي ـ ثريا قاسمي ـ عباس يوسفياني ـ سيروس ابراهيم‌زاده ـ فريده صابري

6- «ملاقات بانوي سالخورده» اثر فردريش دورنمات سال اجرا 1351
بازيگران جميله شيخي ـ آذر فخر ـ اكبر زنجانپور ـ محمود هاشمي ـ علي رامز ـ غلامرضا طباطبائي

7- «نگاهي از پل» اثر آرتور ميلر سال اجرا 1348
بازيگران: اكبر زنجانپور ـ سوسن تسليمي ـ خسرو فرحزادي ـ اسماعيل دادفر ـ پروين دولتشاهي

8- «مرغ دريائي» اثر آنتوان چخوف سال اجرا 1356
بازيگران: جميله شيخي ـ محمدعلي كشاورز ـ قاسم سيف ـ هما روستا ـ جمال اجلالي ـ محمد مطيع ـ منوچهر فريد ـ سرور رجائي- آتيلا پسياني ـ سروش خليلي و.....

9 ـ «كرگدن» اثر اوژن يونسكو سال اجرا 1351
بازيگران: عزت ا... انتظامي ـ پرويز صياد ـ اسماعيل دادفر ـ محمد حفاظي ـ مهدي فخيم‌زاده ـ پروين دولتشاهي ـ فريده صابري ـ عباس يوسفياني ـ محمود شيباني و....

10- «بازي استريندبرگ» اثر فردريش دورنمات
سال اجرا 1351-1378
بازيگران: محمدعلي كشاورز ـ اسماعيل شنگله ـ هما روستا

11- «دايره گچي قفقازي» اثر برتولت برشت سال اجرا 1377
بازيگران: سعيد پور صميمي ـ آزيتا حاجيان ـ سهراب سليمي ـ حسن پورشيرازي ـ آرمان اميد ـ جمال اجلالي و....

12- «باغ وحش شيشه‌اي» اثر تنسي ويليامز سال اجرا 1342
بازيگران: پرويز فني‌زاده ـ شهلا رياحي ـ پري صابري ـ عباس مغفوريان

13- «آندورا» اثر ماكس فريش سال اجرا 1346
بازيگران: سعيد پورصميمي ـ ثريا قاسمي ـ محمدعلي كشاورز ـ منوچهر فريد ـ پرويز پورحسيني ـ جميله شيخي ـ اسماعيل دادفر ـ جمشيد مشايخي ـ منوچهر فريد ـ پري امير حمزه ـ اسفنديار شهيدي و....

14ـ «ازدواج آقاي مي‌سي‌سي‌پي» اثر فردريش دورنمات سال 1368
بازيگران: رضا كيانيان ـ احمد آقالو ـ ميكائيل شهرستاني ـ هما روستا ـ نورالدين استوار ـ جمال اجلالي ـ رضا عمراني ـ قاسم زارع و.....

15- «لئوكاديا» اثر ژان آنوي سال اجرا 1343
بازيگران: پرويز پورحسيني ـ سعيد پورصميمي ـ محمدعلي كشاورز ـ محمد حفاظي ـ شكوه نجم‌آبادي - عصمت صفوي



حميد سمندريان در راديو صداي ايران تعدادي نمايشنامه را ترجمه كرده كه كارگرداني آن را نيز به عهده داشته است:

1- غروب روزهاي آخر پاييز
نوشته فردريش دورنمات سال 1341

2- پنچري
نوشته فردريش دورنمات سال 1341

3- همزاد
نوشته فردريش دورنمات سال 1341

4- اقدامات وگا
نوشته فردريش دورنمات سال 1341

5- فيزيكدانها
نوشته فردريش دورنمات سال 1366



آثار اجرا شده در تلويزيون ملي ايران (تله تئاتر ) كه ترجمه و كارگرداني اين آثار به عهده حميد سمندريان بوده است:

1- غروب روزهاي پائيز
اثر فردريش دورنمات سال 1342

2- بازي استريندبرگ
اثر فردريش دورنمات سال 1351

3- خمره
اثر لوئيجي پيراندللو سال 1353

4- جراحي پلاستيك
اثر پي‌ير فراري سال 1340

5- پلوفت (شبح كوچك )
اثر ماريا كل راماشادو سال 1340

6- ساعت شش در خيابان آتن
اثر روژه فرديناند

7- به‌سوي دمشق
اثر اگوست استريندبرگ سال 1381



حميد سمندريان به دعوت پرفسور رگن‌برگ استاد دانشگاه مونيخ و كارگردان تئاتر به انستيتو گوته دعوت شد و نمايشنامه‌هاي بسياري را با بازيگران آلماني روي صحنه برد. اين همكاري بين سالهاي 51 تا 57 ادامه داشت.

1- شهاب آسماني اثر فردريش دورنمات

2- چگونه رنجهاي آقاي موكين پوت برطرف مي‌شود
اثر پيتر وايس

3- پنچري اثر فردريش دورنمات

4- سانتا كروز اثر ماكس فريش

5- راهب و راهزن اثر هاينريش بول

6- خوزه اثر هاينريش بول

7- خشم شديد فليپ هوتس اثر ماكس فريش

8- بالماسكه دزدان اثر ژان آنوي

9- دوزخ اثر ژان پل سارتر

10- ازدواج آقاي مي‌سي‌سي‌پي اثر فردريش دورنمات

11- توراندخت اثر هيلدس هايمر

12- مرده‌هاي بي‌كفن و دفن اثر ژان پل سارتر



حميد سمندريان در باب ترجمه آثار نمايشي در جامعه تئاتري:

1- غروب روزهاي پاييز اثر فردريش دورنمات
سال 1340 ناشر مرواريد

2- پنچري اثر فردريش دورنمات
سال 1342 ناشر مرواريد

3- ازدواج آقاي مي‌سي‌سي‌پي اثر فردريش دورنمات
سال 1341 نشر پيروز

4- دايره گچي قفقازي اثر برتولت برشت
سال 1341 چاپ مجدد 1378

5- اقدامات وگا و همزاد اثر فردريش دورنمات
سال 1341

6- ملاقات بانوي سالخورده اثر فردريش دورنمات
سال 1342 چاپ مجدد 1378 نشر قطره

7- رومولوس كبير اثر فردريش دورنمات
سال 1369 مركز هنرهاي نمايشي

8- باغ وحش شيشه‌اي اثر تنسي ويليامز
سال 1342 چاپ مجدد 1383 نشر قطره

9- لئوكاديا اثر ژان آنوي
سال 1343 چاپ مجدد 1383 نشر قطره

10- هركول و طويله اوجياس اثر فردريش دورنمات
سال 1343

11- آندورا اثر ماكس فريش
سال 1347 انتشارات روز

12- فيزيكدانها اثر فردريش دورنمات
سال 1350 چاپ مجدد 1383 نشر قطره

13- خشم شديد فليپ هوتس اثر ماكس فريش
سال 1350 چاپ مجدد 1370 نشر مركز هنرهاي نمايشي

14 ـ فرشته‌اي به بابل مي‌آيد اثر فردريش دورنمات
سال 1352

15- چگونه رنجهاي آقاي موكين پوت بر طرف مي‌شود
سال 1353

16- مكبث اثر ويليام شكسپير
سال 1355 چاپ مجدد 1383 نشر قطره

17- بازي استريندبرگ اثر فردريش دورنمات
سال 1351 چاپ مجدد 1374 نسل قلم